
Szachy: zasady gry
Zasady gry w szachy mieszczą się na jednej stronie, choć samej gry można uczyć się całe życie. Poniżej znajdziesz wszystko, czego potrzebujesz, by rozegrać pierwszą partię: jak ustawić figury, jak każda z nich się porusza, czym są ruchy specjalne i kiedy partia się kończy.
Graj terazCel gry
Wygrywa ten, kto da mat królowi przeciwnika. Mat oznacza, że król jest atakowany (stoi w szachu) i nie ma żadnego sposobu, by się obronić: nie może uciec, nie można zasłonić go inną figurą ani zbić atakującej figury. Króla nigdy się nie zbija – partia kończy się w chwili matu.
Ustawienie figur na początku
Szachownica ma 64 pola (8 × 8) i kładzie się ją tak, by w prawym dolnym rogu każdego gracza leżało jasne pole. Każda strona ma 16 figur: króla, hetmana, dwie wieże, dwa gońce, dwa skoczki i osiem pionków.
W pierwszym rzędzie stoją od lewej: wieża, skoczek, goniec, hetman, król, goniec, skoczek, wieża. Hetman stoi na polu swojego koloru – biały hetman na białym, czarny na czarnym. W drugim rzędzie ustawia się wszystkie pionki. Białe zawsze zaczynają.
Jak poruszają się figury
Figura bije, stając na polu zajmowanym przez figurę przeciwnika, która schodzi wtedy z planszy. Żadna figura poza skoczkiem nie może przeskakiwać innych.
- Król – o jedno pole w dowolnym kierunku. Nie może wejść na pole atakowane przez przeciwnika.
- Hetman – dowolnie daleko w pionie, poziomie i po skosie. To najsilniejsza figura.
- Wieża – dowolnie daleko w pionie lub poziomie.
- Goniec – dowolnie daleko po skosie, zawsze po polach jednego koloru.
- Skoczek – w kształcie litery L: dwa pola w jedną stronę i jedno w bok. Jako jedyny przeskakuje nad innymi figurami.
- Pionek – jedno pole do przodu, a z pozycji wyjściowej może pójść o dwa. Bije inaczej, niż się porusza: o jedno pole po skosie do przodu. Nigdy nie cofa się.
Ruchy specjalne
- Roszada – jedyny ruch, w którym przesuwasz dwie figury naraz. Król idzie o dwa pola w stronę wieży, a wieża przeskakuje na pole obok niego, po drugiej stronie. Wolno ją wykonać, jeśli król i ta wieża jeszcze się nie ruszały, między nimi nie ma figur, król nie stoi w szachu i nie przechodzi przez atakowane pole.
- Bicie w przelocie – jeśli pionek przeciwnika ruszy o dwa pola i stanie obok twojego pionka, możesz go zbić tak, jakby poszedł tylko o jedno pole. Trzeba to zrobić od razu, w następnym ruchu.
- Promocja – pionek, który dojdzie do ostatniego rzędu, zamienia się w hetmana, wieżę, gońca albo skoczka. Prawie zawsze wybiera się hetmana. Na naszej stronie pojawia się wtedy okienko „Promuj na”.
Szach, mat i remis
Szach to atak na króla. Trzeba na niego odpowiedzieć od razu: uciec królem, zasłonić go albo zbić atakującą figurę. Nie wolno wykonać ruchu, po którym własny król zostaje w szachu. Gdy obrony nie ma, to mat i koniec partii.
Partia kończy się remisem, gdy dojdzie do pata (strona, która ma ruch, nie stoi w szachu, ale nie ma żadnego dozwolonego posunięcia), gdy na planszy zostanie za mało figur, by dać mat, po 50 ruchach każdej strony bez bicia i bez ruchu pionkiem albo po trzykrotnym powtórzeniu tej samej pozycji. Na naszej stronie każdy z tych remisów jest rozpoznawany automatycznie, a nazwa przyczyny pojawia się na ekranie końcowym.
Pierwsza partia krok po kroku
- Zacznij od pionka w centrum, na przykład e4 albo d4.
- Wyprowadź skoczki, potem gońce – każdą figurą najlepiej rusz się raz, zanim któraś pójdzie drugi raz.
- Zrób roszadę, żeby schować króla za pionkami.
- Połącz wieże i ustaw je na otwartych liniach.
- Szukaj słabych punktów rywala: figur bez obrony i podwójnych ataków.
- Gdy masz przewagę, upraszczaj pozycję wymianami i prowadź pionka do promocji.
Najczęstsze błędy początkujących
- Zostawianie figur bez obrony – zawsze sprawdź, czy przeciwnik nie może czegoś zabrać za darmo.
- Zbyt wczesne wyjście hetmanem, który potem ucieka przed lekkimi figurami.
- Zapominanie o roszadzie, przez co król zostaje w otwartym centrum.
- Wiele ruchów pionkami brzegowymi zamiast rozwijania figur.
- Pat w wygranej pozycji – gdy masz dużą przewagę, upewnij się, że rywal ma jakiś ruch, zanim go dobijesz.
Słowniczek szachowy
- Mat – szach, przed którym nie ma obrony; kończy partię.
- Pat – brak dozwolonego ruchu bez szacha; oznacza remis.
- Figury lekkie – gońce i skoczki; figury ciężkie – wieże i hetman.
- Linia – kolumna pól od a do h; otwarta linia nie ma na sobie pionków.
- Widełki – atak jednej figury na dwie figury przeciwnika naraz.
- Związanie – figura nie może się ruszyć, bo odsłoniłaby cenniejszą figurę za sobą.
- Notacja algebraiczna – zapis ruchów literą figury i nazwą pola, np. Sf3.
Jak uczyć szachów początkujących
Z początkującymi najlepiej zacząć od samych pionków, a potem dokładać kolejne figury. Pomaga też to, że w naszej grze po dotknięciu figury podświetlają się pola, na które może pójść. Poziom „Łatwy” to cierpliwy przeciwnik, który często się myli, a tryb „2 graczy” pozwala rozegrać partię we dwoje na jednym tablecie. Jeśli szachy okażą się na start za trudne, dobrym wstępem są warcaby – mają tylko jeden rodzaj pionka i damkę.
FAQ
- Kto zaczyna partię szachów?
- Zawsze białe. W grze z komputerem na naszej stronie grasz białymi, więc pierwszy ruch należy do ciebie.
- Czy można zrobić roszadę, gdy król jest w szachu?
- Nie. Roszada jest zabroniona, gdy król stoi w szachu, gdy musiałby przejść przez atakowane pole albo stanąć na takim polu.
- Na co można promować pionka?
- Na hetmana, wieżę, gońca lub skoczka. Nie można zostać przy pionku ani zamienić go na króla.
- Czym różni się pat od matu?
- Przy macie król jest w szachu i nie ma obrony – to przegrana. Przy pacie król nie jest atakowany, ale nie ma żadnego dozwolonego ruchu – to remis.
